Müşterine kendi logonla tabela rehberi ver

1. Işıksız düz levha

Kompozit panel ya da dekota (sert köpük levha) üzerine folyo yapıştırılır. Ofis, klinik, muayenehane gibi gece görünürlüğüne ihtiyaç duymayan işyerleri için uygundur.

• Artı: Yapısı basit, işçiliği hızlı, bakımı az.
• Eksi: Gece kendi ışığı yok. Görünürlük sokak aydınlatmasına bağlıdır.

2. Kutu harf

Her harf üç boyutlu, içi boş bir kutu gibi yapılır. İçine LED konabilir. Işık harfin önünden, arkasından (harfin etrafında hale yaparak) ya da ikisinden birden çıkabilir. Işıksız kutu harf de yapılır. Marka adınız ya da logonuz öne çıksın istiyorsanız ve cephe uygunsa seçilir.

• Artı: Gece güçlü ve temiz görünüm. Üç boyutlu duruş.
• Eksi: İşçilik ve montaj daha fazla. LED ile sürücü olası arıza noktalarıdır.

3. Işıklı kutu

Çerçeve ve ön yüzden oluşan bir kabin. Yüz, baskılı ya da folyolu opal pleksi veya ışık geçiren branda olur. Geniş yüzeyde baskı ya da düz renk göstermek için uygundur.

• Artı: Geniş ve yaygın aydınlık yüz. Yüzü değiştirmek mümkündür.
• Eksi: Kutunun derinliği ve LED dağılımı yanlışsa baskıda parlak lekeler (“sıcak nokta”) görünür. Su girişi ve yüz sararması kontrol ister.

4. Totem (pilon)

Yerden yükselen, ayaklı ya da gövdeli dikey tabela. Yoldan uzaktan görünmesi gereken işyerleri, siteler, AVM girişleri ve birden çok işyerini bir arada gösterme için seçilir.

• Artı: Uzaktan görünür.
• Eksi: Taşıyıcı hesabı, temel ve rüzgâr yükü ister. İzin süreci genelde daha ayrıntılıdır. Rüzgâr yükü hesabını tabelacıdan isteyin.

5. Branda ve germe sistem

Büyük bir baskılı bezin çerçeveye gerilmesiyle yapılır. Geniş cephelerde, kampanyalarda ve kısa süreli işlerde kullanılır. Işık geçiren (backlit) branda ışıklı kutu yüzü olabilir.

• Artı: Büyük alanı çabuk kaplar. Yüz değişimi kolaydır.
• Eksi: Rüzgârda yelken gibi çalışır. Rüzgâr geçirmeyen branda büyük ebatta yük bindirir; delikli (mesh) branda rüzgârı geçirir. Kenar ve ilik (kuşgözü) bölgeleri zamanla gevşeyebilir.

6. Cam giydirme ve tek yönlü film

Vitrin camına folyo uygulanır. Buzlu (kumlama görünümlü) folyo mahremiyet sağlar. Delikli “one way vision” filmi dışarıdan baskıyı gösterir, içeriden dışarıyı görmenizi sağlar.

• Artı: Reklam ve mahremiyet bir arada. Gece ışığa gerek yok.
• Eksi: One way vision etkisi ışık dengesine bağlıdır. Dışarısı aydınlık, içerisi loşken iyi çalışır; gece içeride ışık varken etki azalır. Bazı yalıtımlı cam sistemleri film yüzünden ısıl gerilmeyle zarar görebilir; üreticisi bu konuda uyarı yapar. Uygulamadan önce cam üreticisine ve yönetime sorun.

7. Yönlendirme tabelası

İç ya da dış mekânda yol gösteren, kat ve oda belirten küçük tabelalar. Dekota, kompozit ya da akrilik üzerine folyo veya baskı yapılır.

• Artı: Küçük, kolay uygulanır, bakımı az.
• Eksi: Yakından okunur. Bazı yerlerde işaretleme ve erişilebilirlik kuralları olabilir.

8. LED ekran

Mesajın sık değiştiği işlerde kullanılır; kampanya ve duyuru gibi. İçerik uzaktan değiştirilir.

• Artı: Gece de gündüz de görünür, içerik esnektir.
• Eksi: Elektroniği karmaşıktır; enerji kullanımı diğer türlere göre yüksektir. Parlaklık ve ekran kuralları belediyeden belediyeye değişir. Ayrı bir uzmanlık ve ayrı teklif gerektirir.

9. LED neon

Esnek LED şeridin silikon bir kılıf içinde neon görünümü verdiği tabela. İç mekân duvar yazısı, vitrin ve dekoratif logo için uygundur.

• Artı: Neon görünümü, kolay şekil verme.
• Eksi: Gündüz zayıf görünür. Hat uzadıkça parlaklık düşebilir (gerilim düşümü). Kesim uçları ve bağlantılar iyi yalıtılmalıdır.

Karşılaştırma

Tabloyu bir başlangıç noktası olarak okuyun. Aynı tür farklı malzeme ve işçilikle çok farklı sonuç verir. Çoğu işyeri birden çok türü birlikte kullanır: üstte kutu harf, vitrinde folyo, kaldırımda yönlendirme. Tek tek teklif almak yerine bütün cephe için plan istemek tutarlı sonuç verir.

Süreleri doğru okumak

Folyo üreticileri dış mekân süresini belgelerinde (teknik veri föyü) yazar. Bu süre üç koşula bağlıdır:

1. Dikey yüzey. Cephe gibi dik duran yüzey. Yatay ya da eğimli yüzeyde süre kısalır.
2. Baskısız film. Süre çoğunlukla düz renk, baskısız film içindir. Baskı yapılmış ve laminasyon (koruyucu şeffaf film) uygulanmış işte süre mürekkebe, kurumaya ve uygulamaya da bağlıdır.
3. Orta Avrupa iklimi. Süreler “normal Orta Avrupa koşulları” için bildirilir. Sıcak ve güneşli bölgede kısalır.

Üreticiler ayrıca profesyonel uygulama ve doğru bakım şartı koyar. Yani aşağıdaki süreler “şu koşulda üretici bunu bildiriyor” anlamındadır. “Bu tabela şu kadar yıl gider” diye okunmamalıdır.

Folyoda üretici beyanları

İki üreticinin teknik föylerinden örnekler. Hepsi dikey yüzey, baskısız film ve Orta Avrupa koşulu içindir.

Tablodan üç şey çıkar. Birincisi, aynı ailede bile süre renge göre değişir: metalik ve bazı canlı renklerde süre kısalır. İkincisi, folyonun türü önemlidir. Kalender folyo silindirler arasında inceltilir; ekonomiktir, düz ve hafif kavisli yüzeye uygundur. Döküm (cast) folyo sıvı malzemenin dökülmesiyle yapılır; gerilimsizdir, kavisli yüzeye uyar, zamanla daha az çeker. Üçüncüsü, üretici belgesi ürün adıyla bağlıdır. “Folyo” demek yetmez; hangi ürün olduğunu sorun.

Yatay yüzey, güneş ve bölge

• Yatay ya da eğimli yüzey. Çatı üstü, zemin ya da eğimli tabelalarda iki üretici de dikey sürenin yaklaşık yarısını bildirir.
• Bölge. Avery Dennison, ülkeleri üç iklim bölgesine ayırır. Türkiye listede 2. bölgededir. Bu bölgede dikey süre föydeki değerden iki yıl az, yatay süre dikeyin yarısıdır. Örneğin föyde dikey 7 yıl yazıyorsa, 2. bölgede dikey 5 yıl, yatay 2,5 yıl olur. Rakım 1000 metrenin üstündeyse yer 3. bölge sayılır; yani süre daha da kısalır. Başka üreticilerin bölge sınıflaması farklı olabilir; ürünün üreticisinden Türkiye için bildirdiği değeri isteyin.
• Cephe yönü. Üreticiler güneye bakan cephe için ayrı bir rakam vermiyor. Doğrudan ve uzun süre güneş alan yüzeyde sürenin kısalması beklenir.
• Hava ve çevre. Yüksek sıcaklık ve nem, endüstriyel kirlilik ve havadaki parçacıklar süreyi kısaltır.

Folyo dışındaki malzemeler

Bu malzemeler için rehber yıl yazmaz. Çünkü üretici belgesinden doğrulanmış ve her ürüne uygulanabilir bir süre yoktur. Bunun yerine sorulacaklar şunlardır:

• Kompozit panel (alüminyum kompozit). İki ince alüminyum yüzey arasında plastik çekirdek bulunur. Reklam panellerinde çoğunlukla polyester boya, cephe işlerinde genelde PVDF boya (daha dayanıklı bir boya sistemi) kullanılır. Teklifte boya sistemini, alüminyum yüz kalınlığını ve levha kalınlığını sorun.
• Pleksi (akrilik). Üreticiler markalı akrilik için kendi belgelerinde sararma ve ışık geçirgenliği beyanı verebilir. Beyan o markaya ve ürüne aittir. Markayı ve belgeyi isteyin. Akrilik yanıcıdır; yangın yönetmeliği olan yerlerde malzemenin yanıcılık sınıfını üretici belgesinden teyit edin.
• Dekota (sert köpük levha). Uzun süre doğrudan güneşte rengi solabilir ve sararabilir. Boyalı ya da laminasyonlu yüzey bunu azaltır.
• Branda. Üretici belgesinden doğrulanmış tek bir süre yoktur. Cinsini (ışık geçiren, geçirmeyen, delikli) ve üretici belgesini sorun.
• LED neon. Ürünün belgesindeki L70 değerini ve bağlantı şartlarını (en uzun hat, besleme noktası) isteyin.

LED’de L70 ne demek

LED’ler bir gün birden sönmez; yıllar içinde yavaş yavaş zayıflar. L70, LED’in ilk ışık miktarının yüzde 70’ine düştüğü çalışma süresidir. Örneğin “L70: 30.000 saat” ifadesi, test edilen LED’lerin 30.000 saatte ilk ışığın yüzde 70’ini verdiği anlamına gelir. Işık o noktada sönmez; yalnızca belirgin biçimde zayıflamıştır.

Bilmeniz gereken dört nokta var:

• L70 yalnızca LED’in ışık veren kısmını anlatır. Tek tek LED’in ölmesi, devre kartı, lehim ve sürücü (LED’lere uygun gerilimi veren adaptör) arızası bu değerin dışındadır.
• Sürücü çoğu zaman hattın en kısa ömürlü parçasıdır. Isıya karşı duyarlıdır; iyi havalandırılması, su geçirmez (IP) sınıfı ve değişimi kolay bir yerde durması önemlidir.
• Üretici L70 süresini bir test verisinden hesaplayarak da bildirebilir. Standart bir yöntem (TM-21), hesabın test süresinin en çok altı katına dayanmasına izin verir. Yani bildirilen sürenin ne kadarının gerçek ölçüme dayandığını sorabilirsiniz.
• Teklifte modül ve sürücü için marka, L70 değeri ve IP sınıfı yazılı olsun.

Bakım kontrol listesi

Üretici, kontrol sıklığı için ortak bir kural vermez. Aşağıdaki sıklıklar genel öneridir. Tabelacınızla bir bakım planı yapın.

Temizlikte şunlara uyun:

• Yumuşak bez, ılık su ve hafif sabun kullanın.
• Basınçlı suyu özellikle kenarlara tutmayın.
• Aşındırıcı fırça, çözücü içeren temizleyici ve aseton gibi maddelerden uzak durun.
• Yeni uygulanan folyoyu ilk günlerde yıkamayın; yapışkan tam oturana kadar bekleyin.
• Akrilik ve dekotayı yumuşak bez ve sabunlu suyla silin.

Belirtilerden birini gördüğünüzde kendiniz kablo açmayın; tabelacınızı arayın. Elektrikli iş yetkili kişiye aittir.

Folyo neden kalkar, neden solar

Üretici uygulama kılavuzlarına göre başlıca nedenler şunlardır:

• Yüzey hazırlığı eksik. Yüzey yağ, balmumu ve silikondan arınmış olmalı. Üreticiler izopropanolle silmeyi önerir. Başka temizleyiciler boyaya zarar verebilir ya da yapışmayı azaltabilir.
• Taze boya. Boyalı yüzeyde üreticilerin föylerinde yazan bekleme süresine uyulmalı (örneğin en az üç hafta). Taze boyada çözücü kalıntısı kabarcık yapar.
• Yanlış sıcaklık. Folyo, föyde yazan sıcaklık aralığında uygulanmalı. İlk günde belirgin soğuma sorun çıkarır.
• Yanlış folyo. Kalender folyoyu bileşik kavisli yüzeye germek ya da zorlamak kalkmaya yol açar. Kavisli yüzey için döküm folyo seçilir.
• Baskı kurumadan laminasyon. Mürekkep tam kurumadan laminasyon yapılırsa sorun çıkar.
• Laminasyonsuz dış mekân baskısı. Koruyucu film olmadan baskı UV’ye karşı korumasızdır.
• Hareketli birleşimler. Levha bindirmesi ve genleşme derzi gibi yerlerde folyo kesilmelidir.

Solmanın başlıca nedenleri ise güneş (UV), canlı ve metalik renkler, mürekkep kalitesi, laminasyonsuz baskı, yatay ya da eğimli konum, sıcak bölge ve kirli havadır.

1. Kira sözleşmesi

Kiracıysanız sözleşmede tabela ya da cephe maddesi olup olmadığına bakın. Türk Borçlar Kanunu’na göre kiracı, kiralananda değişikliği kiraya verenin yazılı rızasıyla yapabilir. Tabelanın bu kapsama girip girmediği yoruma açıktır. Pratik yol şudur: ev sahibinden yazılı onay alın; sökülürken cephenin eski hale getirilmesi konusunu yazıya dökün.

• Kira sözleşmesinde tabela maddesi okundu.
• Ev sahibinden yazılı onay alındı.
• Söküm ve eski hale getirme sorumluluğu yazıldı.

2. Bina yönetimi ve kat malikleri

Çok daireli binalarda dış cephe çoğunlukla ortak yerdir. Kat Mülkiyeti Kanunu, ortak yerlerde kat maliklerinin kendi başlarına değişiklik yapmasına sınır koyar (md. 19, 42); dış duvarın reklam amacıyla kiralanması gibi işler ise ayrı bir hükme bağlıdır (md. 45). Hangi kararın gerektiği tabelanın büyüklüğüne, bağlantı şekline ve binanın yönetim planına göre değişir.

Bu yüzden kesin bir çoğunluk kuralı söylemek doğru olmaz. Yapılacak iş şudur: yönetim planınıza ve kat malikleri kuruluna danışın. Yönetime yazılı başvurun, karar gerekiyorsa tutanağını alın.

• Yönetim planı okundu (tapu müdürlüğünde kayıtlıdır; yönetici de verebilir).
• Yönetime yazılı başvuru yapıldı.
• Gerekiyorsa kat malikleri kurulu kararı alındı.

3. Belediye izni

Tabela için izin, bulunduğunuz belediyeden alınır. Her ilin kendi ilan, reklam ve tabela yönetmeliği vardır; boyut, yükseklik, ışık, renk ve cephe düzeni orada yazar. Üç kural akılda kalsın:

• İzinsiz tabela asılmaz.
• Başvuru yapmış olmak izin yerine geçmez.
• İlan ve reklam vergisini ödemiş olmak izin yerine geçmez.

Tescilli (korunan) bir binadaysanız ya da sit alanındaysanız belediyeye ek olarak koruma kuruluna da sorun. İlinizin kuralları için il il tabela kuralları sayfasına bakın.

• Belediyenin reklam ve tabela yönetmeliği okundu.
• İzin başvurusu yapıldı; başvuruyu kimin yaptığı yazılı.
• İzin belgesi alındı ve saklanıyor.

4. İlan ve Reklam Vergisi

Belediye sınırları ve mücavir alanlardaki her tür ilan ve reklam, 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’na göre İlan ve Reklam Vergisi’ne tabidir (md. 12-16). Esnafı ilgilendiren hükümler şunlardır:

• Mükellef. İlan ve reklamı kendi adına yapan ya da yaptıran kişidir. Yani tabelanın sahibi sizsiniz. İlan ve reklam işini meslek olarak yapanlar da başkaları adına yaptıkları reklamların vergisini ilgili belediyeye yatırmaktan sorumludur (md. 13). Bu yüzden sözleşmede beyanı kimin vereceği açık yazılmalıdır.

• Muafiyet. İşyerinin içine ya da dışına asılan, iş sahibinin kimliğini ve işin mahiyetini gösteren ve alanı yarım metrekareyi aşmayan ışıksız levhalar vergiden muaftır. Alanı yarım metrekareyi aşan levhada vergi yalnızca aşan kısım üzerinden alınır (md. 14/5). Işıklı tabelalar bu muafiyetin dışındadır.

• Tarife. Dükkân tabelaları, ışıklı ya da projeksiyonlu reklamlar, araç üstü ilanlar ve geçici branda gibi asılan reklamlar tarifede ayrı ayrı yer alır. Alan hesabı ve süre kuralları kanunda yazar. Tutarlar her yıl değiştiği için burada yazılmaz; belediyenizin gelir tarifesine bakın.

• Beyanname. Kendi yaptırdığı reklam için işin yapılmasından önce, reklamın bulunduğu yerin belediyesine verilir (md. 16).

• Tabelanın ışıklı ya da ışıksız ve alanı not edildi.

• Belediyenin gelir tarifesi kontrol edildi.

• Beyannameyi kimin vereceği belli ve zamanında verildi.

5. Elektrik ve montaj güvenliği

Işıklı tabelada elektriği hangi noktadan alacağı, sigorta ve kaçak akım koruması ile işi yapacak yetkili kişi yazılı olmalıdır. Yüksekte çalışma, iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına (6331 sayılı Kanun) tabidir. İskele ya da sepetli platform kullanılacak mı, çalışanlar sigortalı mı, üçüncü kişilere ve binaya verilebilecek zarar için sigorta var mı, bunları teklif aşamasında sorun.

• Elektrik besleme noktası ve yetkili kişi yazıldı.
• İskele ya da platform ve sigorta bilgisi alındı.

Bu bölüm bilgilendirme amaçlıdır; güncel kural için belediyenize danışın.